Τουρκοκρατούμενος Πόντος 16ος - 19ος αι.

Ο Πόντος επί τουρκοκρατίας

 

Η τουρκοκρατία υπήρξε καταλυτική για τον ελληνισμό του Πόντου, όσο και για τον υπόλοιπο ελληνισμό. Ο χριστιανισμός βρέθηκε υπό διωγμό και μόνο τα μοναστήρια απέμειναν να στηρίζουν τον ελληνορθόδοξο πληθυσμό. Η περιοχή του Πόντου, στην πλειοψηφία Έλληνες, αποτέλεσε το «Εγιαλέτ Ρουμ», το μικρό ρωμαίικο νομό του οθωμανικού κράτους.

Το ελληνικό στοιχείο σταδιακά συγκεντρώθηκε στις περιοχές των μεταλλείων και στις παράλιες πόλεις. Αιτία γι’ αυτό ήταν η παραδοσιακή εξειδίκευση των Ποντίων Ελλήνων στην τέχνη της μεταλλωρυχίας και της ναυπηγικής, που τους έκανε απαραίτητους για το οθωμανικό κράτος και έτσι τους εξασφάλιζε καλύτερη μεταχείριση.

Οι μεσόγειες όμως περιοχές του Πόντου υπέμειναν βαριά τα δεινά της σκλαβιάς, ιδιαίτερα κατά το 17. αι., όταν το καθεστώς των τοπικών ντερεμπέηδων, Τούρκων τοπικών ηγεμονίσκων και φεουδαρχών, ασκούσε ανεξέλεγκτη και ληστρική εξουσία στην ύπαιθρο. Συμπαγείς χριστιανικοί πληθυσμοί εξαναγκάστηκαν τότε σε εξισλαμισμό και εκτουρκισμό. Σε αρκετές περιοχές του δυτικού Πόντου οι Έλληνες έχασαν τη γλώσσα τους, διατήρησαν όμως τη θρησκεία και την εθνικότητά τους. Αντίθετα, στις περιοχές Τόνιας και Όφη, στον ανατολικό Πόντο, οι κάτοικοι έγιναν μουσουλμάνοι διατηρώντας την ελληνική γλώσσα τους. Πολλοί όμως διατήρησαν κρυφά τη χριστιανική τους πίστη, οι λεγόμενοι «κρυπτοχριστιανοί», ένα φαινόμενο αρκετά διαδεδομένο στην περιοχή της Ματσούκας, στο Σταυρίν, την Κρώμνη, την Άρδασσα και τα Σούρμενα. Άλλοι πολλοί Πόντιοι, μην αντέχοντας την καταδυνάστευση, μετανάστευσαν τα χρόνια εκείνα στη Ρωσία, τη Μολδοβλαχία, την Κωνσταντινούπολη και αλλού, εγκαθιδρύοντας ποντιακές εστίες διασποράς.

 

(Άποψη της παραλίας της Τραπεζούντας από έγχρωμη λιθογραφία [1993.16.102])

 

 

Η Τραπεζούντα

 

Τελευταίος σταθμός του δρόμου των καραβανιών και πρωτεύουσα του τουρκοκρατούμενου Πόντου, εξακολουθούσε να ακμάζει σαν εμπορικό λιμάνι, αλλά και αξιόλογο κέντρο αργυροχοΐας, όπως υποδεικνύουν τα θαυμάσια ασημένια μικροτεχνήματα της εποχής. Καρτ ποστάλ των αρχών του 1900, ανατύπωση παλαιότερης γκραβούρας. [2.226]

 

 

 

Η Σινώπη

 

Πόλη ξακουστή για τα ναυπηγεία και τα καράβια της, που όργωναν τον Εύξεινο Πόντο. Από γκραβούρα της συλλογής Τ. Κυριακίδη, 1890.

 

 

Η Αμάσεια του Πόντου

 

Λιθογραφία στο εξώφυλλο της εφημερίδας Έσπερος. Λειψία, 1885.

[1993.16.101]